"Yo Pap Anpeche m Vote"
Atik sa te pibliye deja nan "Woy Magazine" nan jou ki te 29 Novanm 2015.....
An jeneral, lè map rantre lakay mwen Ann Ayiti, si map soti Petyonvil, mwen rayi
pase sou wout frè akoz blokis ki pratikman declare lapèmanans nan zòn sa. San
konprann pouki, Vandredi 20 Novanm ki sot pase a, nan apremidi, mwen deside pase pa wout frè pou m soti Petyonvil rive nan Jakè. Blokis la
te byen rèd; mwen pran pasyans, mwen
gade mache a ki anvayi la ri a, mwen gade moun yo kap vann a tè a, yo pa bay machin fè anyen pou yo. Detanzantan
mwen anvi kase tèt tounen paske blokis la ridikil, men gen yon bagay ki kenbe m. Kèk
minit apre mwen fin rantre nan lakou lakay mwen, telefòn mwen sonnen. Se te yon
zanmi ki te gen pou vin vizite’m ki tap
aprann mwen ke delma 95 , wout nòmal lakay mwen te enposib, wòch ap voye,
lòbey…Se te premye fwa manifestasyon kont eleksyon 2015 yo te vyolan konsa. .Mwen pat menm vle imajine sa m tap fè si
lidem pat dim pa pase sou delma…..Pèsonn pa ta imajine ke madanm sa ki pè konsa
jou 20 Novanm 2015 la, te nan la ri
Potoprens 29 Novanm 1987, tankou yon anjandre, ap chache wout pou li ale
vote pou premye fwa nan vi li.
7 Fevriye 86, lè pouvwa
Divalye a kraze, menm si m te wè sa ta pral rive, mwen te kwè m tap reve. Menm
si m pat konfòtab ak tout deblozay vyolans kont yon pati nan popilasyon an,
mwen te kontan rejim sa te al bwa chat. Mwen pat kapab sipòte awogans makout
yo, mwen te rayi jan nenpòt moun te ka disparèt san chèf nan peyi a pat gen pou rann kont pou la vi yo tap detwi.
Rèv mwen te chaje ak kochma sou zanmi manmanm ak papam yo ki te disparèt, moun
rejim nan te fè fizye epi oblije moun al
aplodi sou chalmas Okap tankou Max Péan,oswa devan la bank repiblik dayiti nan
okap lè yo te fizye nèg fou sa kite joure manman Divalye yon jou( pa menm nan figi
Divalye non…). Bagay sa yo te fini! Sa ki pi bèl la, nou tap ka al vote pou chwazi moun nou vle ki pou
dirije n. Ak yon pakèt rekot kafe sou
tèt mwen, pèsonn pat ka kondanem si m tap danse chak fwa m te sonje ke mwen te
resi pral vote nan vim….
Ah! An 1987, moun ki te gen aparèy leta yo nan men yo pat
fen tankou nèg jounen Jodi . Mesyedam
1987 yo pat kontante yo aplike teknik
vòlò vòt pèp la. Yo te fò nan anpeche pèp
vote, fò nan touye moun kap vote paske
yo te gen gwo cha lagè nan men yo san yo pat janm ka jwenn okazyon pou yo eseye
yo. Mwen pa kache di nou…nou te chofe kon vè lanp pou nal
vote . Nou te kwè ak tout kè nou ke se te sèl mwayen pou nou te fè
revandikasyon nou pase epitou pou preske nou tout, se te premye fwa, premye fwa
nou ta pral vote.
Tout lannwit 28 Novanm zam
tap chante; mwen te kwè se te sekirite lame Dayiti tap prepare; se te avètisman
yo tap bay atoufè ki ta vle fè dezòd pou anpeche pèp la vote nan lòd. Lame
tap veye….Nap kapab vote … byen bonè…..Anyen pap ka kenbe-m. Se sa m te di nan tèt mwen.
Sa te gen apenn 10 jou, depi
mwen te akouche yon bèl ti bebe. Manmzel te vini anvan eleksyon pou manman l kapab
vote. Bon timoun ! Depi mwa sektanm m tap eseye konvenk doktè Jean Louis
pou li pran timoun nan anvan eleksyon pou mwen , men li te di m : «
Lunise nou pa nan fè politik nan zafè akouchman » . Poutan se
te yon gwo tèt nan pati politik MOP. Wouch… kote sa l pat ka konprann la? Nou
te konnen se sezaryèn map fè, ki donk nou te ka chwazi pou pitit la pa fèt twò
pre 29 Novanm. Byen senp !
Bondje fè Nathalie se yon bon timoun, aktivis
depi nan vant; depi le 16 Novanm li pwente.
Ven Novanm mwen te deja lakay mwen, ap eseye mache dwat poum kapab al
vote. Le 28, pansman sezaryèn te anba vant mwen toujou men…sa pat kapab
anpechem mache…. al vote …..premye fwa nan vi m.
29 Novanm, byen bonè, nou
desann nan kafou kris-wa sou Nazon; lame te deja pòste yon gwo cha lagè la. Premye
sezisman: Tou pre cha a, mwen gade, mwen
wè yon kò atè a, yon dezyèm lòt tou pre, yon twazyèm…yo anpeche machin nou
pase. Gen yonn nan kadav yo ki ta sanble
ak yon jounalis mwen konnen. Vant mwen pran bouyi, mwen kase yon kout rèl pou m
pa toufe. Men, mwen pa mande tounen lakay.
Yo pap anpeche m al vote. Ki lès
ki dwe te fè zak sa? Ki jan militè yo te fè kite yo fè sa? Ki jan yo fè touye moun sa yo anba bab militè yo
ak tout gwo cha lagè a? ? Yo kanpe
la, tou pre. Nou kontinye vanse, nou vire yon jan pou nou pa kraze kò yo.
Voup ! nou rantre nan
avni Poupla. Se la mwen pral vote, nan lekol nasyonal la. Depi delwen mwen wè
yon liy kap fòme; malerezman nou tande de twa kout bal tire : ta ta ta ta ta ..Liy nan gaye. Tout
moun kouri abrite yo pou yo pa pran katouch men, yo tounen ankò, yo refòme liy
nan. Se la pou m ale. Mwen prese ….Menm anba
tivant mwen, paske doulè a la toujou, men li pa fò ase pou l anpeche’m vote. Li
lè poum ta desann machin nan pou m al jwenn liy moun kap vote. Nap gen
tan vote.
Toudenkou, yon gwoup ti mesye vin bare machin nou. Yo oblije
nou kanpe. Yo vle nou ede yon madanm ki atè a ak on paket san sou li, janm dwat
li plen ak bal. Fòk li ale lopital. Li ta pral
nan travay li Kwadèpre epi li pran bal. Se lè sa mwen resi reveye, mwen pran konsyans ke mwen te nan lagè. Mwen
realize la ri a pat gen anpil moun epi pa te gen okenn lot machin non plis. Sant bal te tou patou. Lanmò tab bay lavi bel kout dan. E
mwenmen, mwen te pote tèt mwen ba li, nan vale lanmò lame dayiti ak tout
zakolit li yo te trase pou nayif ak inosan ki te kwè demokrasi te posib ann
Ayiti lè sa.
Machin mwen genyen de pòt
Selman. Si m desann mwen ka pran bal men, fòk nou sove madanm nan. Touswit mwen
dikte yon estrateji e pèsonn pa gen tan pou diskite : Chofè a ap rete
chita ; mwen menm map konte 1-2-3. Sou “1” map desann machin nan, sou “2 “map
desann chèz mwen, sou 3 yap foure madanm nan nan machine nan. Ti lame enpwovize
a te mache byen. Sou “3” madanm nan te nan machin nan. Trap de nou rive lopital
jeneral paske la ri Pòtoprens te blanch. Ti kantite machin nou te rankontre yo,
yo tout se te djip menm jan ak pa nou. Nan tan sa, se militè ak ONG kit e gen
sa yo te rele machine do wo. Rive Lopital Jeneral, touswit yo akeyi madanm nan
pou yo mete nou deyò kon chen. Yo rele sou nou jis nou egare. Yo pa te vle nou
wè kantite moun yo tap resevwa….
Mwen tap tranble kou fèy
bwa koulye a. Motivasyon pou vote ale,
motivasyon pou sove lavi madanm nan fini, yo kite nou ak yon laperez. Ki wout ki pi bon?…ki kote yo
pap tire moun? Pase bò Lali, yo te fèk fin
ravaje moun nan riyel Vayan, nou kouri vit. Gen yon mesye ki te fèk soti pran
bal nan yon bò tet li; san ap koule sou
zepòl li; li gade machin nou epi li ranmase yon denye fòs pou l kouri paske se
machin djip ki tap tire sou moun. Li pat konnen se te inonsan parèy li ki tap
vini fwa sa. Eske map gen tan rive lakay
mwen? Eske map gen chans anbrase kat pitit mwen yo? Eske map gen chans kenbe ti
bebe m nan ankò. Se Sèlman vote m te vle vote pou premye fwa….
Mwen rive lakay mwen, mèsi Bondye !
M kouri dwat al devan bèso nouvo pitit fi m, mwenn gade li epi mwen pote l
plent ak tout dlo ki te nan jem ak nan vwa m, tankou yon ti moun piti, tou piti
paske se konsa m te santi m jou a : « Tali, se vote m te vle vote wi…pou
premye fwa…Yo pa kite m vote…
Lunise Jules
Pibliye pa « Woy Magazine,29 Novanm 2015
